Навіны Навіны Руху

Аляксандр Мілінкевіч: Мая мэта — заваяваць частку людзей, якія ўжо ні ў што не вераць

Аляксандр Мілінкевіч: Мая мэта — заваяваць частку людзей, якія ўжо ні ў што не вераць

2025 Праглядаў Мінск
Намер лідара Руху «За Свабоду» балатавацца ў дэпутаты ускалыхнуў палітычнае балота краіны.

Чаму Аляксандар Мілінкевіч не пайшоў на лёсавызначальныя прэзідэнцкія выбары, але пайшоў на парламенцкую кампанію, якая нічога не вырашае? Ці адмовіцца Мілінкевіч ад дэпутацкага мандата, калі зможа прайсці ў Палату прадстаўнікоў?

Лідэр Руху «За Свабоду» даў шчырае інтэрв’ю UDF.BY.

— Аляксандр Уладзіміравіч, Вы адмовіліся ад удзелу ў прэзідэнцкіх выбарах («ўдзельнічаць у выбарах, дзе няма празрыстага падліку галасоў, бесперспектыўна»), але пайшлі на парламенцкую кампанію. Хоць працэдура падліку галасоў больш празрыстай не стала. Чаму Вы прынялі такое рашэнне?

— Прычын было шмат у 2010 годзе. Але ўсё ж галоўная прычына — апазіцыя не аб’ядналася. Я абсалютна шчыра не хацеў быць дзесятым Кандыдатам з дзесятай стратэгіяй. І з няўменнем потым нейтралізаваць правакацыі спецслужбаў — апазіцыя так і не змагла зрабіць такую простую рэч.

— Вы сказалі, што апазіцыя ў 2010 годзе не змагла прадухіліць правакацыі спецслужбаў. Вы мелі інфармацыю, што такія правакацыі будуць?

— Я меў інфармацыю за паўгады да выбараў, казаў пра гэта ў прэсе, гаварыў пра гэта кандыдатам і лічыў, што мы павінны быць гатовыя да правакацый. Раней заўсёды, пачынаючы з Пазьняка, калі мы клікалі людзей на вуліцы, мы мелі дружыны. Функцыя дружыны вельмі простая (падчас Плошчы 2006 года ў мяне было каля 150 чалавек) — пачынаецца правакацыя з кіданнем камянёў, з біццём вокнаў, проста бярэш правакатара за шкірку і аддаеш міліцыянту. Такую правакацыю вельмі лёгка нейтралізаваць. Выбух бомбы не нейтралізаваць, а гэта робіцца элементарна.

Не было дружыны. І ў гэтым, я лічу, віна апазіцыі. Хоць улада робіць сваю чорную справу, а тут я бачу расійскі след у гэтай правакацыі. Выбары выйграла фактычна Расія: яна аддзяліла нас ад Еўропы. Цяпер Еўропа не мае сур’ёзнага ўплыву на сітуацыю ў краіне, апазіцыя разгромленая — прабеларуская, праеўрапейская. І наш суверэнітэт апынуўся пад яшчэ большай пагрозай.

Зараз галоўнае — ісці наперад, хоць памылкі старыя таксама трэба памятаць...

І непразрыстасць выбараў, у тым ліку, я і пра гэта казаў. Але ў 2006 годзе таксама былі непразрыстыя выбары, але тады я вымушаны быў ісці — мяне абралі адзіным кандыдатам.

— Але чаму ўсё-такі вырашылі балатавацца зараз?

— Перад тым як вырашаць — ісці ці не ісці, трэба дакладна сфармуляваць: чаго ты хочаш дамагчыся? Якая мэта? Без гэтага ўсе спрэчкі — байкот, удзел, удзел да канца, часткова — не маюць сэнсу.

Я разумею байкот у тым сэнсе, што частка людзей хацела б паказаць ўладзе сваё непрыманне таго, што адбываецца на выбарах: што яны недэмакратычныя, непразрыстыя, фальсіфікуюцца. І з пункту гледжання маральнай гэтая кропка гледжання мае права быць. Але мяне не цікавяць выказванні ў адрас улады, ацэнкі рэжыму — гэта ўсё даўным-даўно сказана.

Самая вялікая праблема — стан беларусаў, іх душэўнае, палітычнае, сацыяльнае становішча. Большасць беларусаў — гэта відаць і падчас збору подпісаў — больш за палову беларусаў жалезна не вераць ні ўладзе, ні апазіцыі, не вераць у сябе. Кажуць: хай бы хоць дзеці з’ехалі на Захад, можа, хоць там рэалізуюць сябе.

Калі такая апатыя, нявер’е, калі сумарны рэйтынг апазіцыі (нас падтрымліваюць адзін з пяці), то нават на выбарах, якіх рэальна няма, трэба ставіць мэту — заваяваць гэтых людзей, даць ім крыху аптымізму. Паказаць ім, што мы ёсць, хоць нас білі-білі, што ў нас ёсць праграма, што мы не баімся, у рэшце рэшт! Людзі, якія нават не падпісваюцца за мяне, кажуць: дзякуй, што вы ёсць! Таму што ім зусім не хочацца жыць без надзеі. Працэнтаў 20 гатовыя падпісваюцца, вельмі шмат людзей не вызначыліся.

У 2006 годзе я ставіў мэту — кансалідаваць пратэстны электарат. І гэта больш-менш атрымалася: у мяне было адсоткаў 25, у Казуліна — 8. Зараз я стаўлю зусім іншую мэту: заваяваць частка людзей, якія ўжо ні ў што не вераць. Паказаць, што наш лёс за нас не вырашаць ні Масква, ні Брусэль — толькі мы самі. Людзі, якія хочуць годна жыць, давайце аб’ядноўвацца!

Калі гэта атрымаецца, то я ўжо буду адчуваць сябе пераможцам. Калі не пры падліках камісій і Ярмошынай, то хоць бы ў розумах людзей. Каб сказалі: нармальны мужык, правёў класную кампанію, і ён відавочна перамагаў. Я хачу гэтага дамагчыся ...

— Ваш паход у дэпутаты адрадзіў да жыцця абвінавачванні ў легалізацыі рэжыму Лукашэнкі, якія ўжо гучалі напярэдадні прэзідэнцкай кампаніі 2010 года. Што Вы асабіста, Рух «За Свабоду» легалізуеце кіруючы рэжым. Контрдовады маюцца?

— Ёсць, вядома. Я лічу, што легітымізаваць можна, калі пачынаеш быць лаяльным да ўлады, калі пачынаеш казаць тое, што б яна хацела чуць ад цябе. Я канструктыўны палітык — быў і ёсць, але ніколі лаяльным не буду.

Калі ў 2000 годзе вялікая частка апазіцыі (і я таксама ўдзельнічаў) байкатавала выбары, і ва ўсіх выбарах, у якіх мы ўдзельнічалі — ніколі ўлада не станавілася легітымнай у вачах міжнароднай супольнасці. Заўсёды гэтыя выбары не прызнавалі. Калі АБСЕ прыязджае і ацэньвае, то АБСЕ не ацэньвае ўдзел ці няўдзел апазіцыі, яны ацэньваюць выбары па фармальных працэдураў.

Я скажу нават так: байкот сёння, можа быць, нават больш спрыяе легітымацыі рэжыму, чым не байкот. Чаму? За байкот, згодна з НІСЭПД, выступае 14 адсоткаў. Яшчэ столькі ж не вераць ні ў што. Уявіце сабе: 30% дэмакратычна настроеных выбаршчыкаў не прыходзяць на выбары. Улада элементарна можа сказаць АБСЕ: лічыце галасы! І гэта з фармальнага пункту гледжання было б беспрэцэдэнтна: нарэшце дапусцілі ў святая святых — да падліку галасоў! Там выйграе чарговы кандыдат ад улады, які пры наяўнасці такога адміністрацыйнага рэсурсу сапраўды можа выйграць выбары. І тады выбары часткова могуць быць прызнаныя. Цалкам дэмакратычнымі яны ніяк не могуць быць прызнаныя.

Байкот як раз можа спрыяць таму, што ўлада можа дазволіць сабе расслабіцца. Няма адзінага рэцэпту. Але мне здаецца, байкотам яшчэ немагчыма змагацца за аптымізм людзей, за іх жаданне рэалізаваць перамены.

Тут, ва Уруччы, 90 адсоткаў насельніцтва (мы праводзілі сацыялогію) — за перамены, нават за рэформы (гэтага слова раней больш баяліся). Вераць ўлады ўсяго 17 адсоткаў. А хто ж тады будзе цягнуць гэтыя рэформы? Самі людзі? Ім абавязкова патрэбныя лідары меркаванняў. Таму, я лічу, байкот — гэта маральная пазіцыя, але не палітыка з пункту гледжання выніку. Яшчэ большы песімізм наступіць у выніку байкоту.

— Напярэдадні прэзідэнцкай кампаніі Вы спрагназавалі два варыянты развіцця падзей. Альбо Аляксандр Лукашэнка сыходзіць са сваёй пасады з-за празмерных эканамічных цяжкасцяў, альбо ідзе на дэмакратычныя рэформы дзеля супрацоўніцтва з ЕС — у гэтым выпадку ўжо праз год парламенцкія выбары пройдуць у адпаведнасці з міжнароднымі стандартамі. Не адбылося ні таго, ні іншага, ды і трэцяга на гарызонце не відаць...

— Такі шанец быў. Калі б не тая правакацыя, шанец на больш дэмакратычныя гэтыя выбары быў. Не перапыніліся б ўзаемаадносіны, і даволі эфектыўныя, з Еўрасаюзам. Ён гатовы быў падтрымліваць Беларусь у мадэрнізацыі, ў інвестыцыях, у крэдытах. Але здарылася тое, што здарылася.

Але я ўсё роўна прытрымліваюся таго ж пункту гледжання, што ва ўладзе ёсць два варыянты. Адзін варыянт — спрабаваць без Еўропы выйсці з эканамічнага і фінансавага крызісу, у што я не веру прынцыпова. Наша праблема не ў тым, якая цана будзе на нафту або газ, наша праблема ў канкурэнтаздольнасці прадукцыі, ці можам мы працаваць па-сучаснаму? Шчыра скажам: не. Расія ідзе ў СГА, і атрымае прыток танных заходніх тавараў, лепш нашых па якасці — яны прыйдуць да нас. Як толькі Расея ўступіць у СГА, яна павінна зраўнаваць цэны на нафту і газ для расейскіх спажыўцоў з сусветнымі. Для нас Расея, нават калі і захоча, льгот не зробіць. І мы зноў упіраемся ў неабходнасць правядзення рэформаў.

Улада стаіць перад дылемай: або прадаваць эканоміку Расеі, і тады мы апыняемся ў васальнай залежнасці, без эканамічнага і палітычнага суверэнітэту, ці пачынаць рэформы. Я лічу, што рэформы ўсё роўна трэба пачынаць у выніку круглага стала з апазіцыяй. Няхай апазіцыя не мае падтрымкі большасці, але і ўлада не мае яе. І такі круглы стол паказаў бы: тыя, хто адказны за краіну, хто думае пра краіну, а не пра самазахавання, паспрабуюць краіне што-небудзь прапанаваць. Гэта мог быць мабілізацыйны фактар — калі б пачалі казаць пра Беларусь больш, чым пра тое, як мы ненавідзім адзін аднаго.

Ці зробіць гэта ўлада — я за яе адказаць не магу, ці хопіць ў яе волі, розуму... Веру, што такі шанец у яе яшчэ застаецца. Калі няма — краіну чакаюць вельмі цяжкія выпрабаванні.

— Эксперты сцвярджаюць, што Беларусь знаходзіцца на парозе чарговага эканамічнага абвалу. Аднак Мінск адштурхоўвае працягнутую руку дапамогі ад Еўрасаюза. Наадварот, рэжым забараняе беларускім міністэрствам і ведамствам ўдзельнічаць у Еўрапейскім дыялогу аб мадэрнізацыі з Беларуссю.

— Так, адштурхвае. Мэта цяперашняй палітыкі ўладаў — захаванне твару. Улада хоча паказаць, што яна нікога не баіцца. Ёй кажуць: вызваліце палітвязняў, яна ў адказ: не. Гэта абсалютна безадказная палітыка. Краіна пад пагрозай эканамічнага калапсу, а ўлада не робіць сур’ёзных стратэгічных крокаў, а проста спрабуе выжыць сёння, сёння раздаць працэнты, заўтра ўзяць крэдыт. І друкуе пустыя грошы, каб давесці сярэднюю зарплату да 500 даляраў.

Я спадзяюся, што шанец яшчэ ёсць. Не — здарыцца выбух, людзі не маюць лідараў меркаванняў, народ прадастаўлены сам сабе. Ці можа такі хаос прывесці да дэмакратыі, да эканамічнага поспеху? ..

— Што Беларусь губляе, адмаўляючыся ад дыялогу з Еўропай?

— Мы губляем шанцы на поспех, шанцы на еўрапейскую будучыню. Я не кажу, што заўтра мы можам ўступіць у ЕС — ні яны не гатовыя, ні мы не гатовыя. Еўрапейскі шлях — гэта шлях да еўрапейскіх стандартаў. Хто супраць таго, каб жыць па еўрапейскіх нормах? Але для гэтага ў эканоміцы і ў палітыцы трэба правесці вельмі сур’ёзныя рэформы. Мы губляем месца пад сонцам, таму што крызіс абвастрае канкурэнцыю. Чаму Літва, Славакія, Польшча займаюць сёння на еўрапейскім рынку месцы, якія мы маглі б заняць? Навукаёмістую вытворчасць — гэта наша сфера, таму што наша Акадэмія навук вельмі сур’ёзная ўстанова. Мы маглі б будаваць новыя вытворчасці. І дзе ж гэтыя вытворчасці? Новых — няма, яны магчымыя толькі ў супрацоўніцтве з Еўропай, якое магчыма толькі тады, калі мы наладжваем адносіны, выпускаем палітзняволеных і робім крокі да лібералізацыі.

Я спадзяюся, што рэформы ўсё-такі неўзабаве пачнуцца, таму што час бязлітасны да такіх краін, як Беларусь. Мы можам пазбегнуць памылак, якія рабілі новыя сябры Еўразвяза (Прыбалтыка, Польшча, Славакія, Чэхія), тады мы можам зрабіць хутчэй тое, што яны рабілі даўжэй. Але для гэтага патрэбна разважлівая сур’ёзная палітыка. А мы — у поўнай самаізаляцыі, адгарадзіўшыся Берлінскай сцяной ад Еўропы.

— Давайце вернемся да парламенцкай кампаніі. Як і падчас прэзідэнцкай, апазіцыя не мае адзінай стратэгіі, таму ідзе на выбары трыма калонамі. Тым больш, што пасля прэзідэнцкай кампаніі апазіцыя папросту раздушана. Усе тры калоны атрымаюць свой вынік. Чаму апазіцыя і цяпер не змагла дамовіцца?

— Дрэнна, што мы не аб’яднаны. Хоць я не бачу катастрофы ў тым, што ўсе мы гаворым пра тое, што рэальных выбараў няма. У ацэнцы выбараў мы адзіныя.

Розныя групы могуць ставіць розныя мэты, і я не бачу ў тым вялікай катастрофы. Галоўнае — не ствараць атмасферу варожасці ў апазіцыі, не вінаваціць адзін аднаго ў здрадзе, дзяліць на маральных і амаральных. Важна быць асцярожней: лёгка псаваць адносіны, а заўтра ўсё роўна трэба быць разам. На прэзідэнцкіх выбарах трэба быць толькі разам — калі змагаемся з аўтарытарным рэжымам. Таму я заклікаю да прыстойнасці, да самавітасці і ўзаемнай павазе. Дарэчы, я ніколі не выкарыстоўваю ў сваіх адказах на абвінавачванні, на бруд тыя ж самыя метады.

— Калі ўявіць сабе немагчымае і дапусціць, што Вы трапляеце ў Палату прадстаўнікоў. Адмовіцеся ад мандата?

— Калі я пайду да канца, і калі б я прайшоў — я лічу, трэба выкарыстоўваць нават мандат аднаго чалавека. Але лепш, каб іх было больш. Гэты чалавек, адзіночка ці некалькі, могуць вельмі шмат зрабіць у зусім іншай якасці. Гэта была б ужо статусная палітыка з рознымі думкамі, такі чалавек мог бы стаць амбудсменаў для дэмакратычнай часткі беларусаў. Але для яго гэта будзе складана: ён павінен быць мужным, прынцыповым, цвёрда стаяць на пазіцыях. Калі б я прайшоў — даю слова, што застаўся бы такім жа і ў ацэнках, і ў пазіцыі, і ў дзеяннях, як і сёння.

— Значыць, Вы яшчэ не вызначыліся — ці пойдзеце да канца?

— Не, гэта будзе зроблена ў канцы, і будзе залежаць ад розных фактараў.

— Вы не баіцеся, што ў выпадку праходу ў Палату прадстаўнікоў Вас назавуць прадстаўніком фракцыі генерала Зайцава?

— Я ведаю, што такія абвінавачванні будуць. Але пройдзе паўгода — і будзе ясна, з якой фракцыі гэты чалавек. Я быў, ёсць і буду ў дэмакратычнай фракцыі. Для мяне вельмі важна, каб маім дзецям і маёй унучцы за мяне не было сорамна. І ім не будзе сорамна.

Але мы гаворым пра рэчы, якія наўрад ці рэальныя на гэтых выбарах. Але лічу: або жорсткая рэвалюцыя і канфрантацыя на плошчах, або змяненне сітуацыі — праз выбары. Еўропа паказвала розныя прыклады. Значна лепшыя тыя прыклады, калі мірным спосабам, праз круглыя сталы (Польшча), і значна горш, калі адна кроў спараджае наступную кроў (Румынія). І Румынія да сённяшняга дня знаходзіцца ў значна горшым грамадска-палітычным стане, чым краіны, дзе ўдалося зрабіць круглы стол з камуністамі, якіх абвінавачвалі ва ўсіх смяротных грахах. І справядліва.

— Як пройдзе гэтая кампанія — ужо відавочна. Але што стане з краінай і з намі пасля кампаніі?

— Я выдатна ведаю, што беларусы вартыя еўрапейскага ўзроўню жыцця — па працавітасці, па адукацыі, людзі даволі высокай культуры, што б ні казалі. Любы прадстаўнік Еўрапейскага Саюза (з кім бы я ні сустракаўся), асабліва тыя, хто працаваў у дыпламатычным корпусе, скажуць: калі заўтра ўстаў б пытанне аб чарговым пашырэнні Еўрапейскага Саюза, то менавіта Беларусь была б першай. Не Ўкраіна, не Грузія, не Малдавія, па многіх параметрах мы былі б першым прэтэндэнтам.

Але ёсць адзін знак, які вадзіцелі называюць «цагліна». Пакуль у нас будзе дыктатура — шанцы на еўрапейскае развіццё ў нас нулявыя. На шчасце, дыктатуры прыходзяць і сыходзяць, народ застаецца. Больш за ўсё мне баліць, што з’язджае моладзь...

Каментары наведвальнікаў

Імя: не абавязкова
E-mail: не абавязкова
Каментар:
    спіс каментароў пусты

Апошнія навіны